Uống nước nhớ nguồn
Uống nước nhớ nguồn nghĩa là gì?
Hưởng được điều tốt lành gì cũng phải nhớ tới cội nguồn đã tạo ra nó: tổ tiên, cha mẹ, quê hương, thầy cô, những người đi trước. Câu nói là lời nhắc về lòng biết ơn và thái độ không quên gốc gác, một đạo lý được người Việt coi là nền tảng.
Nghĩa đen
Khi uống ngụm nước mát thì nhớ tới nguồn suối, mạch nước đã sinh ra dòng nước ấy. Nước nào cũng có chỗ bắt đầu chảy ra.
Cách dùng
Sắc thái trang trọng, tích cực, rất hay dùng trong lời dạy con cháu, khẩu hiệu ngày lễ, phát biểu tri ân, dịp giỗ Tổ. Câu ngắn gọn nên thường đứng một mình như một lời răn; khi muốn chê người vô ơn thì người ta nói "uống nước mà chẳng nhớ nguồn".
Ví dụ
- Đi làm xa mấy thì Tết cũng về quê thắp nén hương cho ông bà, uống nước nhớ nguồn mà con.
- Cựu học sinh khoá đầu tiên góp tiền sửa lại thư viện trường cũ, ai cũng bảo đó đúng là tinh thần uống nước nhớ nguồn.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa
Gần nghĩa: Ăn quả nhớ kẻ trồng cây · Uống nước không quên người đào giếng · Cây có cội, nước có nguồn · Con người có tổ có tông, như cây có cội như sông có nguồn · Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng ba · Ngó lên nuộc lạt mái nhà, bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu · Ăn bát cơm dẻo, nhớ nẻo đường đi
Trái nghĩa: Ăn cháo đá bát · Qua cầu rút ván · Vắt chanh bỏ vỏ · Có trăng quên đèn · Giàu điếc sang đui · Khỏi vòng cong đuôi · Lừa thầy phản bạn · Được chim bẻ ná, được cá quên nơm
Các từ trong câu
Cả câu cũng có mục riêng trong từ điển: Uống nước nhớ nguồn.